👋 Izaho no Mose Njo. Manangana rafitra fitantara aho—tantara, teny, sehatra ary tontolo—miorim-paka eto Madagasikara ary mitodika any amin’ny hoavy.
Ny ankamaroan’ny zavatra ataoko dia manodidina an’i Lisy. Tantara izy tany am-piandohana. Efa lasa rohivoary izy izao.
Ny lafiny manodina amin’izato asa dia miaina ao amin’ny Pepero—trano fitantara malagasy mamorona andrampiainana mitoina, fitarihana famoronana ary rafitra fitantara ho an’ny marika, orindrafitra ary tetikasa ara-kolontsaina izay tena mandray ny fitantara ho zava-dehibe.
Toa nisy olona nieritreritra fa nanan-javatra lazaina (na ampianarina) aho—dia nomeny mikrò. 👇
Indray mandeha aho nisolo tena an’i Madagasikara amin’ny maha mpanoratra ahy tamin’ny Lalaon'ny Frankofonia tany Abidjan.
Tamin’io taona io ihany koa no tany i Mohamed Mbougar Sarr. Nahazo ny Goncourt izy. Izaho kosa nahazo fo vitsivitsy sy hainandro .
Nahazo vatsimpianarana hianatra tao amin’ny AoTR, sekolina filma any Berlin, aho.
Nandeha aho. Nianatra aho. Nanoratra zavatra hafa kely aho.
Tato ho ato aho dia sendra tafaroboka tanaty anjoria mahavariana maromaro. Misy ny mangingina. Misy ny efa nianjera tamin’ny fomba manetriketrika loatra. Misy mifandray amin’ny lalao video. Ary ny iray kosa misy tovovavy atao hoe Lisy—izay miziriziry ankehitriny hoe tsy maintsy ho eny rehetra eny.
✨ Famoahana mangina.
Tsy mahazo miteny betsaka momba an’io aho.
Fantaro fotsiny fa nisy zavatra kely, hafahafa ary mahasoa mangina navotsotra teto amin’izao tontolo izao. Aza tenenina amin’iza na iza azafady indrindra.
🗺️ Atlisy (Lisy Atlas taloha).
Rakibolana ara-kolontsaina sy ara-piteny tsotra sy miolomay—atlasin’ny teny, fihetseham-po ary zava-mahaliana malagasy.
Atombohy ao amin’ny Atlisy ny fikarohana—mikaroha teny, araho ny kofehy, ary vereza ankaravoana.
🎮 Lisy's Dream.
Lalao video momba ana tovovavy iray manana tsiambaratelo sy tontolo iray be varavarana loatra.
Ny demo voalohany dia naseho ampahibemaso tamin’ny Festival des Développeurs de Jeux Vidéo tao amin’ny Institut Français de Madagascar; toa hadisoana izany—fa hadisoana matsiro.
📚 Lamasinina (Lisy 1817 taloha).
Sehatra famakiana sy fihainoana tantara amin’ny teny malagasy sy frantsay.
Raha tianao ny angano, ny feo ary ny anjoria kely mahavariana, dia ho toy ny ao an-trano ianao. Raha tsy izany—fa maninona ianao no mbola mamaky an'ity eto?
Atlisy sy Lamasinina dia ao anatina orindraharaha, izany hoe tsy tombontsoa ara-bola no tadiavina—ezaka lavitra ezaka hananganana fotodrafitrasa velona ho an’ny teny, ny literatiora ary ny velovelo malagasy. Raha miresaka aminao io asa io—amin’ny maha-mpamatsy vola anao, na mpiara-miombon’antoka, na olona mino fotsiny—dia ao amin’ny The Lisy Society no manomboka ny resatsika.
🎙️ Feo roa, lehilahy iray sy vehivavy iray, efatra ambin’ny folo minitra, fanontaniana iray miverimberina: iza marina i Mose Njo—ary izy ve no tena mitarika, sa i Lisy?
Zavatra nataoko, nandramana, na nahafahako madiodio teny fotsiny:
- Efa nanao famelabelarankeitra tany Duke University, Johns Hopkins University, Université de Lyon, ISCAM Business School Madagasikara, TEDx Manjakamiadana, ary Bibliothèque nationale d’Abidjan aho. Indraindray aza nisy olona naharitra hatramin'ny farany mihitsy.
- Efa niara-nipetraka tamina latabatra boribory sy fihaonambe tamina mpanoratra toa an’i Karan Mahajan, Abhay Kumar, Francesca Mari, Nina Leger, Pierre Ducrozet ary Ilija Trojanow aho. Teo ambony sehatra, niezaka tsy hiresaka be loatra momba ny tsifisian’izany voankevitra antsoina hoe fotoana izany na ny fomba fampijanonana ny fotoana aho raha nisosa haingana loatra izato izy. Saingy tsy nahomby ilay andrana.
- Nahazo Maripankasitrahana Mendrika tamin’ny tantara fohy iray tao amin’ny Africa@2050 Climate Fiction Competition aho. Tiako ny manamarika fa voalohany aho—raha avy any amin’ny farany no manisa. (Ary koa: izaho irery no tsy mpiteny anglisy teratany. Hatreo ihany.)
- Nahazo vatsimpianarana hianatra filma mahaleotena tao amin’ny Art-on-the-Run Film School tany Berlin aho. Tsy nihazakazaka mihitsy aho. Na indray mandeha aza. Fa Andriamanitra mahalala fa dia nandeha an-tongotra anie izaho ity.
- Namoaka an'i Lisy Mianjoria, siansa foronina amin’ny teny malagasy, aho. Mbola mandeha tsara ny fivarotana azy, mbola mahita mpamaky, ary mbola mandefa hafatra mahafinaritra ery amiko ry zareo.
- Navoaka tao amin’ny Europunk, antolojia frantsay momba ny siansa foronina tao amin’ny Realities Inc., aho. Eny, punk izaitsizy araka ny eritreritrao ilay izy.
- Nisolo tena an’i Madagasikara tamin’ny Lalaon'ny Frankofonia tany Abidjan aho. Tao koa i Mohamed Mbougar Sarr. Nahazo Goncourt izy. Izaho tsy nahazo. Ary tsy hahazo mihitsy.
- Nanoratra sy nanatontosa filma fohy ho an’ny orinasa sosialy Le Relais, noforonin’i Abbé Pierre, aho. Tsy ilay eritreretinao ny dikan'ireo B roa ao amin’ny hoe Abbé.
- Nanoratra miafina senario ho ana filma lava sy seria misy tonona maromaro tany Eoropa aho. Angamba efa nahita zavatra nosoratako ianao—tsy fantatrao fotsiny. Vazivazy izany.
- Nandika an'i Roberto Zucco amin’ny teny malagasy aho. Tantara an-tsehatra tsy misorona izy io.
- Nandika ny 100 Great Indian Poems amin’ny teny malagasy sy frantsay aho. Nandika ihany koa ny The Magic of Madagascar nosoratan’i H.E. Abhay K., Masoivohon’i India teto Madagasikara. Tiako ny manamarika manokana an'izany rehefa te hieboebo kely iny aho.
- Efa nadika amin’ny teny romanianina (Convorbiri Literare), alimanina (LCB Diplomatique), ary azo inoana fa voatonona diso tamin’ny fiteny vitsivitsy hafa ihany koa aho.
- Mpitsara tamin’ny Diary Nofy aho, tetikasa mamorona bokin-tantara ho an’ny ankizy malagasy sy mampita fitiavana mamaky teny.
- Namorona sanganasa an'habaka ho an’ny La Nuit Malgache tao amin’ny Institut Français de Madagascar aho ary nampiranty asa ara-boankevitra tao amin’ny Hakanto Contemporary.
- Nampianatra fanoratana famoronana tamin’ny ankizy, tanora, ary vondrona iray tsy hay hadinoina nisy olona mihoatra ny 70 taona izay niredareda bebe kokoa noho ny hafa rehetra aho.
- Nanomboka ny Filmada aho mba hanao sarintany ny sinema malagasy miaraka amin’ny mpanatontosa filma malagasy namana any Etazonia, Sina ary Madagasikara. Mitohy mangingina ilay tetikasa rehefa niato elaela. Filmada dia miova tsikelikely ho sarintany velona momba an’i Madagasikara—filma, mpanatontosa, toerana, lohahevitra ary fahatsiarovana ampeo sy amimaso—atsangana tsimoramora, tsikelikely.
- Navoaka indroa tao amin’ny Future Science Fiction Digest aho, miaraka amin’ny tantara roa nadikan’i Allison M. Charette.
- Voafidy ho ao amin’ny Lunar Codex aho—midika izany fa ara-bakiteny dia mankany amin’ny Volana ny asako. (Mbola mahagaga ahy io fehezanteny io.)
- Mitarika ny Pepero aho—trano fitantara malagasy mamorona andrampiainana mitoina, fitarihana famoronana ary rafitra fitantara ho an’ny marika, orindrafitra ary tetikasa ara-kolontsaina izay tena mandray ny fitantara ho zava-dehibe. Eo no lasa orinasa izato izy.
- Nandray anjara tamin’ny fanoratana ny Sata ho an'ny fahamatianin'ny boky aho—taratasy natao hanampy hamolavola ny hoavin’ny sehatry ny boky eto Madagasikara. Tao aho amin’ny maha-mpanoratra ahy. Ary angamba amin’ny maha-olona mametraka fanontaniana azo lazaina hoe be loatra ihany.
- Tsy nikasa hiditra ao amin’ny ekipa mpandrindra an’ilay raharaha fandikana ny WordPress amin’ny teny malagasy ka ho mpanaramaso ny fandikanteny aho—tonga fotsiny aho, nametraka fanontaniana be loatra, dia nomen-dry zareo andraikitra. Ankehitriny manampy amin’ny fandikana WordPress amin’ny teny malagasy aho ary mody mahafantatra izay ataoko. (Mahagaga fa mandeha tsara izato izy.)
- Araka an-dry ChatGPT sy Perplexity, “Madagascan Renaissance Man” hono aho. Tsy manaiky i Google Gemini. Fa hainareo ihany i Gemini.
- Nanolotsaina orinasa ana disaina iray izay aho. Traikefa namelombelona. Ary indraindray aza, mihaino izy ireo.
- Indray mandeha aho nanangana sehatra boky sy boky ampeo nisy rakibolana roa fiteny, izaho samirery. Tsy tena nahomby ilay izy. Havaoziko hatrany kosa. Amin’izao fotoana izao—Lamasinina no anarany. Nikiry tsinona i Lisy.
- Manao mozika aho. Mangingina—tena mangingina. Manoratra, mamorona ary miara-mandrindra amin’ny anarana ko18. Ny iray amin’ireo hirako, "ara mitsangana", entin’ny feo malia, mamirapiratra ary mampihetsi-po amim-pahanginana an’ilay artista ara-javakanto Miangaly Elia, dia voatendry tamin’ny RDJ Awards, loka lehibe indrindra ho an’ny mozika eto Madagasikara. Ny nofiko dia ny handroso lavitra kokoa: ho lasa filma ara-mozika, ary efa nanao dingana kely dia kely voalohany tao amin’ny IFM Lab an’ny Institut Français de Madagascar—mbola fiandohana ihany, misy lalana maro miandry—ary angamba indray andro any ho lasa trano mpamokatra iray, eny anelanelan’ny A24 sy Ghibli, miorim-paka eto Madagasikara.
Ankoatra, dia mirenireny aho. Matetika manaraka eny ny tantara. (Karohy i Baudelaire raha manontany tena ianao.)
Raha nisy zavatra teto nahatonga anao hieritreritra hoe ity no karazana saina ilaiko—dia ao amin’ny pepero.org no manomboka izany resaka izany.
Raha nisy zavatra teto nahatonga anao hieritreritra hoe mendrika hisy sy hitombo ity tetikasa ara-kolontsaina ity—dia ao amin’ny lisysociety.org no manomboka izany resaka izany.
